903J Juvenalis (Decimus Junius Juvenalis) :ancillary matter: Antonius Mancinellus; Aldus Manutius; Jodocus Badius.

Iuuenalis Satiræ. xvi. diligentissime ab Ascẽsio cum marginalibus adnotamentis et argumentis Mancinellicis coimpressæ :Sũt autem hæc eiusdem argumenta.

Page from a 1513 edition of Juvenal's Satires, featuring marginal annotations by Ascensius and arguments by Mancinelli, with a collector's stamp at the bottom.
Juv085_A2r_Bodleian.jpg

 Narrow median Octavo 15.5 x 9.5cm Signatures A–K8, L1of 2 = 81 of 82 leaves. (final leaf lacking ), blank corner of first leaf repaired; occasional soiling. Heavily annotated in ff. B8–C3; original annotated flyleaves retained. Early collector’s stamp       A1r title page; A1v Aldus’s letter; Badius’s letter to Lucas Ritter, dated ‘Ex officina noſtra pridie calendas Martias .MDVI.’ A2r ‘IVNII IVVENALIS AQVINATIS | SATIRE .I. ARGVMENTUM. | Prima docet ſatyræ cauſas formamqꝫ libelli |(s3)Emper ego auditor tantum? nũ ne reponã | Vexatus toties rauci theſeide Codri |’; in the margin ‘Nõ ſemꝑau|diendum eẽ. |’; on L2v ‘Vt læti phaleris omnes: et torquibus omnes. | Finis. | [colophon]’. Presumably a copy of Badius’s edition of 1512 (Juv080); the date is interpreted as 14 March 1513 n.s. (before Easter). Set in Le Rouge’s rather eccentric italic type. The running titles are set in 80 It in sig. A and in 100It on A2r and in the rest of the book. Typography: 100It (with very elaborate capitals); 80It; no Greek (text in roman transcription); no initials: 3-line spaces with guide letters; 24 lines; 119(129) × 59(76) mm; no catchwords; signed $ i.–$ ii., also $ $.i and $ i; running titles: ‘Iunii Iuuenalis Aquinatis || Satyra Prima’ (etc.). Bound in modern vellum with yapp edges. 

            This is the compact humanist school edition: Badius Ascensius’s marginal notes, Antonio Mancinelli’s argumenta, and prefatory letters by Aldus and Badius. Set from (and effectively abridging) Badius’s own 1512 text.  docs.bibsoc.org.uk

Open book page featuring handwritten annotations and printed text from 'Iuuenalis Satirae. xvi.' by Juvenalis, with marginal notes by Ascensius and printed arguments by Mancinelli.

The note on the paste down reads :

(upper paragraph):

Tessimonii
Exordium secũdū antiquorū ritus & exempla.
Satirici p̄mo loco testantur q̃ humani mores reprehendere
& lasciviam detestari volunt ut hic Iuuenalis.
Non inuidia sed amor virtutis facit eos libere loqui.
Hinc satira laudabilis quæ vitia publice redarguit,
pro re publica utilitatem p̄ferens.


(below):

Tessimonii
Exordium p̄mo sunt facetiae & res magnæ
morum exempla. Argumenta sunt sumpta ex rebus
communiter cognitis apud Romanos quibus
facilius causas irrisorū facit notiores.
Satira causa impetum contra vitia ferentem.
Edentur p̄ius versus Iuuenalis deinde sensus etc.

Testimony.
According to the customs and examples of the ancients,
satirists first declare that they wish to censure human behavior
and condemn wantonness, as Juvenal does here.
It is not envy, but love of virtue, that makes them speak freely.
Hence satire is praiseworthy, for it publicly reproves vice,
preferring the good of the commonwealth.


Testimony.
The beginnings of satire consist of wit and of weighty matters,
examples of moral conduct. The arguments are drawn from
things commonly known among the Romans, by which
the causes of ridicule are made more familiar.
Satire launches its attack against vice.
First come the verses of Juvenal, then their meaning, etc.

Open pages of a vintage book featuring Latin text, heavily annotated with marginal notes and comments in handwriting, illustrating classical satire themes.

These short notes, written in a Parisian humanist cursive ca. 1520–1530, turn Juvenal’s pagan satire into a chain of Christianized moral maxims. They identify characters (Domitian, Crispinus) and distill ethical lessons drawn from Satira III and Satira IV.


Interlinear & Marginal Notes — Left Page (Ci r, end of Satira III*)

Locationmanuscript Normalized English Sense
beside interpres legum sanctissimus omnis ad arasvir iustus et prudensvir iustus et prudensa just and prudent man
between lines about temporibus dirisiustitia in persecutione probaturiustitia in persecutione probaturjustice is proved in persecution
near felicitas nulli tunc fuit condita tectisomnia caducaomnia caducaall things are fleeting
lower marginvita sine virtute miser[a] estvita sine virtute misera estlife without virtue is wretched
beside Sanctitas domi maneatsanctitas in corde non in ostentationesanctitas in corde non in ostentationeholiness in the heart, not in display
tail marginvirtus sola libertatem paritvirtus sola libertatem paritvirtue alone brings freedom

Interlinear & Marginal Notes — Right Page (Cii v, beginning of Satira IV*)

LocationmanuscriptNormalizedEnglish Sense
upper margin headingDe adulatoribus aulæDe adulatoribus aulæOn the flatterers of the court
above opening lineaula Domitianiaula DomitianiDomitian’s court
over per quem peribat Achivus ensisCrispinus luxuriosusCrispinus luxuriosusCrispinus the luxurious parasite
right marginexemplo Domitiani et Crispiniexemplo Domitiani et Crispiniexample of Domitian and Crispinus
interlinear mid-pageflatter periculosumadulatio periculosaflattery is dangerous
above Senectus in nobilibus prodigiosa estsenectus in divitibus vitiosasenectus in divitibus vitiosa estold age among the rich is corrupt
outer marginvirtus in paupertate meliorvirtus in paupertate meliorvirtue is better in poverty
above Et tamen improbus Satyra censetur in nocteSatyra arguit vitiaSatyra arguit vitiasatire exposes vices
bottom marginAdulatio Cæsari est periculumadulatio Cæsari est periculumflattery of Caesar is perilous

Together these marginalia are a moral dialogue with Juvenal by the reader!.
They identify vice (Crispinus luxuriosus), moralize it (adulatio periculosa), and resolve it in virtue (virtus sola libertatem parit).
The page becomes a miniature classroom—Badius Ascensius’s printed satire overlaid with a reader’s conscience, transforming classical invective into Christian ethics.


Selected references: Shaw,  Juv085.pdf ; Monceaux, no. 65; Renouard, Badius, ii, 540, no. 8; Inventaire chronologique, 1512, no. 370;  USTC 183227