903J Juvenalis (Decimus Junius Juvenalis) :ancillary matter: Antonius Mancinellus; Aldus Manutius; Jodocus Badius.
Iuuenalis Satiræ. xvi. diligentissime ab Ascẽsio cum marginalibus adnotamentis et argumentis Mancinellicis coimpressæ :Sũt autem hæc eiusdem argumenta.
[Paris] : Venundantur in ædibus Dionisii Roce, 1513. Price SOLD


Narrow median Octavo 15.5 x 9.5cm Signatures A–K8, L1of 2 = 81 of 82 leaves. (final leaf lacking ), blank corner of first leaf repaired; occasional soiling. Heavily annotated in ff. B8–C3; original annotated flyleaves retained. Early collector’s stamp A1r title page; A1v Aldus’s letter; Badius’s letter to Lucas Ritter, dated ‘Ex officina noſtra pridie calendas Martias .MDVI.’ A2r ‘IVNII IVVENALIS AQVINATIS | SATIRE .I. ARGVMENTUM. | Prima docet ſatyræ cauſas formamqꝫ libelli |(s3)Emper ego auditor tantum? nũ ne reponã | Vexatus toties rauci theſeide Codri |’; in the margin ‘Nõ ſemꝑau|diendum eẽ. |’; on L2v ‘Vt læti phaleris omnes: et torquibus omnes. | Finis. | [colophon]’. Presumably a copy of Badius’s edition of 1512 (Juv080); the date is interpreted as 14 March 1513 n.s. (before Easter). Set in Le Rouge’s rather eccentric italic type. The running titles are set in 80 It in sig. A and in 100It on A2r and in the rest of the book. Typography: 100It (with very elaborate capitals); 80It; no Greek (text in roman transcription); no initials: 3-line spaces with guide letters; 24 lines; 119(129) × 59(76) mm; no catchwords; signed $ i.–$ ii., also $ $.i and $ i; running titles: ‘Iunii Iuuenalis Aquinatis || Satyra Prima’ (etc.). Bound in modern vellum with yapp edges.
This is the compact humanist school edition: Badius Ascensius’s marginal notes, Antonio Mancinelli’s argumenta, and prefatory letters by Aldus and Badius. Set from (and effectively abridging) Badius’s own 1512 text. docs.bibsoc.org.uk

The note on the paste down reads :
(upper paragraph):
Tessimonii
Exordium secũdū antiquorū ritus & exempla.
Satirici p̄mo loco testantur q̃ humani mores reprehendere
& lasciviam detestari volunt ut hic Iuuenalis.
Non inuidia sed amor virtutis facit eos libere loqui.
Hinc satira laudabilis quæ vitia publice redarguit,
pro re publica utilitatem p̄ferens.
(below):
Tessimonii
Exordium p̄mo sunt facetiae & res magnæ
morum exempla. Argumenta sunt sumpta ex rebus
communiter cognitis apud Romanos quibus
facilius causas irrisorū facit notiores.
Satira causa impetum contra vitia ferentem.
Edentur p̄ius versus Iuuenalis deinde sensus etc.
Testimony.
According to the customs and examples of the ancients,
satirists first declare that they wish to censure human behavior
and condemn wantonness, as Juvenal does here.
It is not envy, but love of virtue, that makes them speak freely.
Hence satire is praiseworthy, for it publicly reproves vice,
preferring the good of the commonwealth.
Testimony.
The beginnings of satire consist of wit and of weighty matters,
examples of moral conduct. The arguments are drawn from
things commonly known among the Romans, by which
the causes of ridicule are made more familiar.
Satire launches its attack against vice.
First come the verses of Juvenal, then their meaning, etc.

These short notes, written in a Parisian humanist cursive ca. 1520–1530, turn Juvenal’s pagan satire into a chain of Christianized moral maxims. They identify characters (Domitian, Crispinus) and distill ethical lessons drawn from Satira III and Satira IV.
Interlinear & Marginal Notes — Left Page (Ci r, end of Satira III*)
| Location | manuscript | Normalized | English Sense |
|---|---|---|---|
| beside interpres legum sanctissimus omnis ad aras | vir iustus et prudens | vir iustus et prudens | a just and prudent man |
| between lines about temporibus diris | iustitia in persecutione probatur | iustitia in persecutione probatur | justice is proved in persecution |
| near felicitas nulli tunc fuit condita tectis | omnia caduca | omnia caduca | all things are fleeting |
| lower margin | vita sine virtute miser[a] est | vita sine virtute misera est | life without virtue is wretched |
| beside Sanctitas domi maneat | sanctitas in corde non in ostentatione | sanctitas in corde non in ostentatione | holiness in the heart, not in display |
| tail margin | virtus sola libertatem parit | virtus sola libertatem parit | virtue alone brings freedom |
Interlinear & Marginal Notes — Right Page (Cii v, beginning of Satira IV*)
| Location | manuscript | Normalized | English Sense |
|---|---|---|---|
| upper margin heading | De adulatoribus aulæ | De adulatoribus aulæ | On the flatterers of the court |
| above opening line | aula Domitiani | aula Domitiani | Domitian’s court |
| over per quem peribat Achivus ensis | Crispinus luxuriosus | Crispinus luxuriosus | Crispinus the luxurious parasite |
| right margin | exemplo Domitiani et Crispini | exemplo Domitiani et Crispini | example of Domitian and Crispinus |
| interlinear mid-page | flatter periculosum | adulatio periculosa | flattery is dangerous |
| above Senectus in nobilibus prodigiosa est | senectus in divitibus vitiosa | senectus in divitibus vitiosa est | old age among the rich is corrupt |
| outer margin | virtus in paupertate melior | virtus in paupertate melior | virtue is better in poverty |
| above Et tamen improbus Satyra censetur in nocte | Satyra arguit vitia | Satyra arguit vitia | satire exposes vices |
| bottom margin | Adulatio Cæsari est periculum | adulatio Cæsari est periculum | flattery of Caesar is perilous |
Together these marginalia are a moral dialogue with Juvenal by the reader!.
They identify vice (Crispinus luxuriosus), moralize it (adulatio periculosa), and resolve it in virtue (virtus sola libertatem parit).
The page becomes a miniature classroom—Badius Ascensius’s printed satire overlaid with a reader’s conscience, transforming classical invective into Christian ethics.
Selected references: Shaw, Juv085.pdf ; Monceaux, no. 65; Renouard, Badius, ii, 540, no. 8; Inventaire chronologique, 1512, no. 370; USTC 183227
Jamesgray2@me.com


Leave a Reply